Akif Arda: Kürt Kadınlarının Seçme Hakkı

Ekim 7, 2011

Türkiye’de kadınların oy kullandığı ilk seçim 3 Kasım 1930’da yapılan yerel seçimlerdir. Ne kadar kadın ya da hangi kadınlar, ülkenin nerelerinde oy kullanmıştır, bilmiyoruz tabii. Bu, tartışılmaya muhtaç.

Ancak ilk uygulama 3 Kasım 1930’daki yerel seçimlerde olsa da, kadınların milletvekili de seçme ve seçilebilme hakkı için ilk yasa 8 Ekim 1934’de Mecliste kabul edilmiş ve 5 Aralık 1934’de de yürürlüğe girmiştir. Ve iki ay sonra 8 Şubat 1935’te yapılan seçimlerde 444 üyeli Meclis’e tam 17 kadın vekil seçilir. Seçme hakkına gelince, o ilk seçimlerde kaç kadının oy kullanabildiğine dair bir çalışma yok.

Kürt kadınlarına gelirsek,” Ben Kürdüm” deyip seçilen ilk Kürt kadın milletvekili bilindiği üzere Leyla Zana’dır. Leyla Zana 20 Ekim 1991’de milletvekili seçilmiş ancak 4 Mart 1994’te 5 milletvekili arakadaşıyla beraber TBMM’de polis tarafından derdest edilmiş ve karga tulumba götürülmüştür.

Kürt kadınlarının seçme hakkına gelirsek, 1991’de Leyla Zana’yı seçen oylarda kadınların büyük payı vardır ancak seçme hakkının Kürt kadınlarının eline ulaşması hayli zaman almıştır. Aşağıda Bingöl-Kiğılı öğretmen Akif Arda’nın anılarından derlediği bir hikayeden bir parça sunuyorum.

Alıntı Akif Arda’nın Ağustos 2002’de Düşünceler Dükkanı etiketiyle çıkan Kamçurcu isimli kitabında sf. 130-135’te yer alan Seçim öyküsünden.

Öyküye geçmeden önce küçük bir not: Arda, 1978 seçimleri demiş, ben de değiştirmeden veriyorum lakin ansiklopediler 1978’de bir seçim olmadığını ancak 5 Haziran 1977’de bir genel seçim olduğunu söylüyorlar; hikayede bahsi geçen seçiminin tarihinin bu olması kuvvetle muhtemel:

(…)

1978 seçimleriydi. Xiréwe (Ayvadüzü-Alakilise) köyü sandık başkanlığına atanmıştım. Perşembe günü seçim torbasını alır almaz, Xiréwe’ye doğru yola çıktım. Araba anca Azapért (Adaklı) beldesine kadar gidebiliyordu, ondan sonraki yola yaya olarak devam etmem gerekiyordu.

(…)

Seçim günü sabahında, öğretmeni olmayan okulda seçim sandığını kurdum. Üyelerimle ilk iş olarak seçim yemini ettik. Sıra oy kullanmaya gelince, birer tarafımda oturan Şéx Zeki ile Şéx Letif,

-Kadınların yerine biz oy kullanacağız, dediler.

-Hayır, dedim, seçmen kütüğünde yazılı bulunan kurallara göre herkes oyunu ancak kendisi kullanacaktır. Bu durum kadınlar için de erkekler için de aynıdır.

-İlk kez bu uygulamayı senden görüyoruz, dediler. Biz kim dersek, kadınlarımız da ona oyunu kullanacaktır. Onun için kadınlarımızın gelmesine gerek yok, onların yerine de atalım gitsin.

-Hayır, seçmen kütüğüne ve oy kullanmaya gelenlerin kimliğine bakarak oy kullandıracağım, bunun başka da bir yolu yok, diye tekrarladım.

-O zaman erkekler oy kullanacak, sen de oy kullanmaya gelmeyecek olan kadınlar için akşama kadar bekleyeceksin, dediler.

-Saat beşe kadar bekleyeceğim, sırada birileri olmadıktan sonra sandığı açar, oyların sayım dökümünü yapmaya başlarım, dedim

-Bari yalnız kadınlarımızın yerine kullanalım, dediler.

-Tek bir kadın dahi gelmezse onun oyunu kimseye kullandırmam, dedim; artık bu konuyu tartışmanın bir yararı yok.

Sandığın zarf deliğini kağıtla kapattım, oy pusulalarını ve zarfları yanıma topladım. Kararlı tutumum karşısında iki şéx de baktılar ki olmuyor, kendilerinden önce oy kullanmak için kadınlarını okula çağırdılar.

Şéxler, doğru söylüyorlardı; bu köyde kadınlara ilk kez oy kullandıran ben oluyordum. Çünkü oy kullanmaya gelen kadınların gözlerindeki sevinç, onların dediklerini en açık şekilde doğruluyordu.

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: